Χριστινα Δαμουλιανου / xd@kathimerini.gr

Επίκαιρη όσο ποτέ η επιστημονική μελέτη για τη στρατηγική, τη συμπεριφορά και τα ρίσκο που αναλαμβάνουν οι επαγγελματίες αθλητές της Αρσης Βαρών, αλλά και για τα κίνητρα και τις ανταμοιβές των συναγωνιζόμενων που ανεβάζουν την προσπάθεια τους στη μέγιστη δυνατή. Διπλά επίκαιρη, επειδή συμβαίνει το πρωταθλητικό αυτό υπόδειγμα να επιβεβαιώνεται και στον χώρο των σύγχρονων επιχειρήσεων, ιδιαιτέρως μάλιστα όταν συγκρίνονται οι διαδικασίες αξιολόγησης και επιβράβευσης των εργαζόμενων. Η μελέτη προσφέρει καταρχήν τα εξής τρία σενάρια. Σε μια σύγχρονη επιχείρηση ο γενικός διευθυντής παραιτείται και ένας αριθμός υποδιευθυντών συναγωνίζονται για το ποιος θα αναλάβει τα καθήκοντα του.

Το δεύτερο σενάριο μιλάει για φαρμακευτικές εταιρείες που επενδύουν σε έρευνα και τεχνολογία, προκείμενου η κάθε μια να ανακαλύψει πρώτη ένα σημαντικό φάρμακο και να το κατοχυρώσει με ευρεσιτεχνία. Στο τρίτο σενάριο οι διευθυντές διαφόρων αμοιβαίων κεφαλαίων συναγωνίζονται για το ποιος θα επιτύχει τις μεγαλύτερες αποδόσεις στο τέλος της χρονιάς. Και το ερώτημα το οποίο θέτει –αλλά και άπαντα– η μελέτη είναι το εξής: «Τι κοινό χαρακτηριστικό έχουν οι πιο πάνω καταστάσεις με αθλητές που συναγωνίζονται στα 100 μέτρα στους Ολυμπιακούς Αγώνες;». Η απάντηση που ακολουθεί είναι ότι «αυτό που μετράει σε όλες αυτές τις καταστάσεις για να αναδειχθεί κάποιος, δεν είναι η απόλυτη, αλλά η σχετική, απόδοσή του σε σχέση με τους υπόλοιπους διαγωνιζόμενους. Με αλλά λόγια, δεν έχει σημασία πόσο καλός είσαι σε απόλυτα μεγέθη, αλλά το εάν ήσουν καλύτερος –έστω και λίγο– σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους».

Ενα επιπλέον κοινό χαρακτηριστικό των πιο πάνω καταστάσεων είναι και τα άνισα κέρδη των διαγωνιζόμενων. Δηλαδή, οι απολαβές του γενικού διευθυντή μπορεί να είναι πολλαπλάσιες του υποδιευθυντή. Η πρώτη φαρμακευτική εταιρεία θα αποκομίσει υπερδιπλάσια κέρδη. Το αμοιβαίο κεφάλαιο με τις μεγαλύτερες αποδόσεις θα έχει τη μεγαλύτερη δημοσιότητα και τα περισσότερα νέα κεφαλαία θα εισρεύσουν σε αυτό. Είναι, δηλαδή, αυτό ακριβώς που συμβαίνει και με τον νικητή στους Ολυμπιακούς Αγώνες: τα κέρδη, η δόξα και τα οικονομικά οφέλη του είναι πολλαπλάσια από τον δεύτερη αθλητή. Ετσι, στο χαρακτηριστικό της σχετικής απόδοσης των ανταγωνιστών προστίθεται και το χαρακτηριστικό της ανισοκατανομής των κερδών.

Πρόκειται για τη μελέτη για την οποία μίλησε στην «Κ» ο κ. Χρήστος Γκενάκος, λέκτορας Οικονομικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Cambridge και επιστημονικός ερευνητής στο Centre for Economic Performance του London School of Economics. Τη μελέτη εκπόνησε ο ίδιος μαζί με τον κ. Mario Pagliero του Universita de Torino και Collegio Carlo Alberto. Και τίτλος της είναι Risk Taking and Performance in Multi-stage Tournaments: Evide-nce from Weightlifing Competitions. Τα συμπεράσματα της έρευνας φανερώνουν μια πολύ σημαντική πτυχή των πρωταθλητικών υποδειγμάτων ανταγωνισμού: δημιουργούν σημαντικά κίνητρα, ώστε όλοι οι διαγωνιζόμενοι να παίρνουν ριψοκίνδυνες αποφάσεις.

«Επομένως, οι επιχειρήσεις που προσπαθούν να εισάγουν τέτοιου είδους ανταγωνιστικά κίνητρα στο εργάσιμο περιβάλλον τους –μέσω προαγωγών, μπόνους κ.ά.– πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικές, ώστε τα επιπλέον κίνητρα αποδοτικότητας να μην οδηγήσουν σε αρνητικό συνολικό αποτέλεσμα. Ισως το πιο τρανταχτό παράδειγμα αυτού του κινδύνου το έχει επισημάνει πρόσφατα ο νομπελίστας οικονομολόγος professor Stiglitz όταν δήλωσε ότι ως κύρια αιτία της σύγχρονης πιστωτικής κρίσης στις ΗΠΑ θεωρεί τις διαδικασίες αξιολόγησης και τα κίνητρα που παρείχαν οι Τράπεζες στους υπάλληλους τους, ενθαρρύνοντας τους σε μεγάλο βαθμό στην ανάληψη εξαιρετικά ριψοκίνδυνων αποφάσεων». Τα κίνητρα αυτά, σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις, έχουν οδηγήσει σε ζημίες συνολικής αξίας της τάξεως του ενός τρισ. δολ. «Μόνο που το βάρος των ζημιών αυτών θα επηρεάσει όχι μόνο τις ΗΠΑ, αλλά και ολόκληρο τον κόσμο. Και δυστυχώς σε αυτή την περίπτωση ούτε ο Πύρρος Δήμας μπορεί να μας βοηθήσει…», καταλήγει ο κ. Γκενάκος.