Οταν η τέχνη γίνεται ρόπαλο με καρφιά

Τριάντα δημιουργοί συμμετέχουν στη διεθνή έκθεση με αφίσες στο μετρό της Πλατείας Συντάγματος και θέμα τη μετανάστευση

Tου Ηλια Μαγκλινη

Ειρωνεία ή ευτυχής συγκυρία; Λίγο καιρό μετά την προσβολή του Κορανίου από Ελληνα αστυνομικό, τους βανδαλισμούς στο κέντρο της Αθήνας από μουσουλμάνους μετανάστες και τις ταραχές στην πλατεία του Αγίου Παντελεήμονα, αλλά και την εκτεταμένη φιλολογία γύρω από «άμεσα μέτρα για τον περιορισμό της λαθρομετανάστευσης» κατά την πρόσφατη προεκλογική περίοδο, τις τελευταίες τρεις ημέρες «τρέχει» στην Πλατεία Συντάγματος διεθνής έκθεση αφισών με θέμα τη μετανάστευση. Τίτλος της, «30 αφίσες για τη Μετανάστευση» και τόπος φιλοξενίας της ο πολυχώρος εκδηλώσεων του σταθμού Συντάγματος του μετρό. Συμμετέχουν 30 δημιουργοί, γραφίστες και εικαστικοί, προερχόμενοι από 28 διαφορετικές χώρες. Δέκα από αυτούς είναι μέλη του διεθνούς γκρουπ ελίτ γραφιστών AGΙ (Alliance Graphique Internationale).

Την έκθεση διοργάνωσε το Ινστιτούτο Μεταναστευτικής Πολιτικής (ΙΜΕΠΟ), ο άνθρωπος όμως που είχε την αρχική ιδέα και επιμέλεια είναι ο γραφίστας Δημήτρης Καραΐσκος. Οπως μας είπε, «ένα κριτήριο ήταν οι συμμετέχοντες να έχουν προσωπική σχέση με αυτό που λέμε μετανάστευση – κοινώς, να είναι ή να έχουν υπάρξει μετανάστες ή να προέρχονται από οικογένεια μεταναστών. Τελικά, από τους τριάντα, μπορούμε να πούμε ότι είκοσι πέντε έχουν μεταναστευτικό αίμα στις φλέβες τους. Αυτό ήταν το ένα. Το άλλο ήταν ότι δεν ήθελα απλώς καταξιωμένους γραφίστες αλλά δημιουργούς που στο παρελθόν έχουν ασχοληθεί με το social design. Τους ζήτησα να είναι προσωπική η ματιά τους, να μας δείξουν μέσα από ένα πρωτότυπο έργο τους πώς βλέπουν την υπόθεση της μετανάστευσης».

Ο Δ. Καραΐσκος μας υπενθυμίζει κάτι που έχει πει ένας από τους συμμετέχοντες στην έκθεση, ο «Αμερικανός γραφίστας James Victore: «“Το graphic design προορίζεται για θέματα της κουλτούρας, για κοινωνικά θέματα. Δεν είναι φτιαγμένο για να πουλάει κάλτσες. Είναι καλό για να πουλάει κάλτσες, αλλά εκεί όπου δουλεύει καλύτερα είναι στα κοινωνικά θέματα. Το graphic design είναι ένα ρόπαλο γεμάτο καρφιά – και θέλω να το χρησιμοποιήσω”».

Οπως μας λέει ο Ελληνας γραφίστας, «σκέφτηκα ότι ένα κοινωνικό θέμα που προέκυψε ξαφνικά στη χώρα μας είναι αυτό των μεταναστών. Στο Λονδίνο, ένας Αφρικανός ή ένας Ινδός είναι ένα με το τοπίο. Στην Αθήνα, ακόμα μοιάζει εξωτικός. Η Luba Lukova, μία από τους 30 γραφίστες που συμμετέχουν στην έκθεση, Βουλγάρα με αμερικανική υπηκοότητα, που έφυγε περίπου 20 χρόνια πριν από τη χώρα της και σήμερα είναι από τις διασημότερες γραφίστριες παγκοσμίως, σχεδίασε μια αφίσα που αναφέρεται ακριβώς σε αυτό. “They take our jobs” (“Μας παίρνουν τις δουλειές”) λέει η αφίσα, και έχει μια μορφή, ζωγραφισμένη με τον χαρακτηριστικό, πανέμορφο τρόπο – σήμα κατατεθέν της, να ξεβουλώνει μια λεκάνη. Η ίδια λέει: “Το poster μου σχολιάζει έναν από τους μεγαλύτερους μύθους γύρω από τους μετανάστες, ότι παίρνουν τις δουλειές των ντόπιων. Η σημερινή οικονομία είναι τόσο παγκοσμιοποιημένη, που δεν υπάρχει πράγμα που λέγεται “οι δουλειές μας”. Μια έρευνα στις ΗΠΑ δείχνει πως δεν υπάρχει σύνδεση μεταξύ ανεργίας και επιπέδων μετανάστευσης. Οι περισσότεροι μετανάστες συνήθως κάνουν τις πιο ανεπιθύμητες δουλειές χωρίς καν να έχουν τις κοινωνικές παροχές του κράτους που απολαμβάνουν οι ντόπιοι». Τριάντα τέτοιες αφίσες σε διάσταση ένα επί ενάμισι μέτρο, μέσα στο σταθμό του μετρό στο Σύνταγμα, νομίζω μπορούν να κάνουν ένα πολύ δυνατό, παγκόσμιο σχόλιο πάνω στο θέμα της μετανάστευσης.

Υπάρχουν όμως και αφίσες που παρουσιάζουν αισιόδοξες πλευρές του ζητήματος. «Η Ελληνοαιγύπτια Farida El Gazzar έχει σχεδιάσει έναν υποθετικό χάρτη της γης, όπου άνθρωποι βοηθούν ο ένας τον άλλον να περάσει πάνω από τους ωκεανούς που χωρίζουν τις ηπείρους· ο Andrew Ashton από την Αυστραλία φωτογράφησε στο στούντιό του διαφορετικούς ανθρώπους και τους έμπλεξε στο Photoshop για να δημιουργήσει ένα παράξενο ανθρωποειδές, γράφοντας από κάτω “New Gen” (“Νέα γενιά»). Ο εξαιρετικός Ρώσος εικονογράφος Vladimir Zimakov, που ζει, εργάζεται και διδάσκει γραφιστική στην Καλιφόρνια, έχει σχεδιάσει έναν μαύρο μπλουζ κιθαρίστα που παίζει αντί για κιθάρα μπαλαλάικα και δίπλα του ένα Ρώσο που αντί για μπαλαλάικα παίζει κιθάρα. Στην έκθεση συμμετέχει και ο Chaz–Maviyan Davies, γεννημένος στη Ζιμπάμπουε αλλά πολλά χρόνια τώρα στην Αμερική, καθηγητής design στη Βοστώνη. Δεν μπόρεσε να παρευρεθεί στα εγκαίνια διότι, όπως μου έγραψε ηλεκτρονικά: “Κανονικά θα πακετάριζα τις βαλίτσες μου, αλλά η πατρίδα μου (Ζιμπάμπουε) δεν μου ανανεώνει το διαβατήριό μου και δεν θα έχω αμερικανική υπηκοότητα πριν από τον Μάιο του 2010”».

Το Ινστιτούτο Μεταναστευτικής Πολιτικής (Ι.ΜΕ.ΠΟ.) διοργάνωσε από τις 19 έως τις 21 Ιουνίου 2009 διεθνή έκθεση αφισών με θέμα τη Μετανάστευση και τίτλο «30 αφίσες για την Μετανάστευση» («30 posters on Migration»). Η έκθεση φιλοξενήθηκε στον πολυχώρο εκδηλώσεων του σταθμού Συντάγματος του Μετρό και μετά τις τρεις μέρες λειτουργίας της εκεί θα μεταφερθεί για ένα χρονικό διάστημα σε άλλο χώρο. Λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν σύντομα.

Από τους 30 δημιουργούς (γραφίστες και εικαστικούς) που προέρχονται από 29 διαφορετικές χώρες, 10 είναι μέλη του διεθνούς ελίτ γκρουπ γραφιστών AGΙ (Alliance Graphique Internationale). Συνολικά συμμετέχουν οι: Andrew Ashton (Αυστραλία), Φίλιππος Αρβανιτάκης (Σουηδία), Marcel Bencik (Σλοβακία), Filip Blajek (Τσεχία), Peter Bilak (Ολλανδία), Paul Boudens (Βέλγιο), Sara Faneli (Αγγλία), Kiko Farkas (Βραζιλία), Albian Gagica (Αλβανία), Farida El Gazzar (Αίγυπτος), Sadif Karamustafa (Τουρκία), Sebastian Kubika (Πολωνία), Anette Lenz (Γαλλία), Catherine Lepage (Καναδάς), Luba Lukova (ΗΠΑ), Alejandro Magallanes (Μεξικό), Nikko Manikas (Αυστρία), Chaz Maviyane-Davies (Ζιμπάμπουε), Joana Niemeyer (Γερμανία), Ευάγγελος Παπάζογλου (Ελλάδα), Lucia Pasqualin (Ιταλία), Pierre Porteli (Μάλτα), Liza Ramalo και Artur Rebelo (Πορτογαλία), Gediminas Siaulys (Λιθουανία), David Tartakover (Ισραήλ), Alberto Vasquez (Ισπανία), James Victore (ΗΠΑ), Ευριπίδης Ζαντίδης (Κύπρος), Vladimir Zimakov (Ρωσία), Paul Zografakis (ΗΠΑ).

Σήμερα, Κυριακή, η έκθεση θα είναι ανοιχτή έως τις 11 το βράδυ.

Ο Δημήτρης Καραΐσκος σπούδασε graphic και interaction design στην Αθήνα και στο Λονδίνο όπου και εργάστηκε ως σχεδιαστής στην εφημερίδα The Times και στην εταιρεία Spook Media. Διατηρεί δικό του δημιουργικό γραφείο στην Αθήνα από το 2000 ώς σήμερα. Την περίοδο 2003-2007 σχεδίασε μεγάλο αριθμό αφισών για τον συναυλιακό χώρο Jazz Upstairs του κλαμπ Guru, για τις οποίες κέρδισε το βραβείο ΕΒΓΕ σχεδιασμού αφίσας το 2007. Το 2008 επιλέχθηκε από το γαλλικό υπουργείο Πολιτισμού, στο πλαίσιο της ανάληψης της προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης από τη Γαλλία, να εκπροσωπήσει την Ελλάδα σε έκθεση που επιμελήθηκε από τον Philippe Apeloig και διοργανώθηκε στα αεροδρόμια του Παρισιού. Το 2009 η δουλειά του παρουσιάστηκε στη διεθνή έκδοση «Small Studios» του εκδοτικού οίκου Hesign, ενώ θα παρουσιαστεί και στο βιβλίο «Graphic Europe» που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Cicada στο Λονδίνο με διανομή της Thames & Hudson, στο οποίο εκπροσωπεί την Ελλάδα, παρουσιάζοντας την Αθήνα μέσα από κείμενα και σχέδιά του, και θα εγκαινιάσει τις εκδόσεις του με το βιβλίο «Everyday Typography».